किन नेपालमा बढ्दै छ सम्बन्धविच्छेद?

 

सामान्य अर्थमा सम्बन्ध विच्छेद भन्नाले पति र पत्नी बिच कायम रहेको सम्बन्ध विभिन्न कारणले कानुनी रूपमा अन्त्य हुने प्रक्रियालाई बुझिन्छ।
सामान्य अर्थमा सम्बन्ध विच्छेद भन्नाले पति र पत्नी बिच कायम रहेको सम्बन्ध विभिन्न कारणले कानुनी रूपमा अन्त्य हुने प्रक्रियालाई बुझिन्छ।सामान्यतः सम्बन्ध विच्छेद भनेको विवाहको आधिकारिक अन्त्य हो।सम्बन्ध विच्छेदलाई विवाहको अन्त्य पनि भनिन्छ। सम्बन्धविच्छेद भनेको श्रीमान श्रीमती बिचको बैवाहिक नाता सम्बन्धबाट दायीत्व रहित तवरले अलग हुने कानुनी आधार हो । यसलाई प्राचिन समयमा पारपाचुके, छोडपत्र, भनिन्थ्यो भने परिस्कृत रुपमा सम्बन्ध बिच्छेद भन्ने गरिन्छ ।यसलाई अंग्रेजिमा Divorce भनिन्छ भने नेपालमा पनि डिभोर्स भन्ने शब्द नै बढी प्रचलनमा रहेको पाईन्छ ।
सम्बन्धविच्छेद भनेको श्रीमान श्रीमती बिचको बैवाहिक नाता सम्बन्धबाट दायीत्व रहित तवरले अलग हुने कानुनी आधार हो । सम्बन्ध विच्छेद भनेको वैवाहिक सम्बन्धको समाप्ती हो र यसले विवाहद्वारा स्थापित भएका सबै दायित्वहरुको पनि अन्त्य हो ।
कानुनी रुपमा र औपचारिक रुपमा विवाहको वैद्यतालाई अन्त गर्नु सम्बन्ध विच्छेद हो । जसरी विवाह गर्ने कुनै पनि नागरिकको स्वतन्त्र हक हो त्यसरी नै सम्बन्ध विच्छेद गर्नु पनि एउटा नागरिकको स्वतन्त्र हक नै हो । कुनै पति वा पत्नीले आफूहरु बीच रहेको वैवाहिक सम्बन्ध कायम राख्न नचाहेमा सम्बन्ध विच्छेद गर्न सक्नेछ । पति पत्नी बिच हुने सम्बन्ध विच्छेद सम्बन्धी व्यवस्था २०२० सालमा जारी गरिएको मुलुकी ऐनमा ‟ लोग्ने स्वास्नीको महल ” अन्तर्गत राखिएको थियो भने मुलुकी देवानी संहितामा भाग ३ अन्तर्गत छुट्टै परिच्छेदमा व्यवस्था गरिएको छ।
सम्बन्ध विच्छेद सम्बन्धी कानुनी व्यवस्था
मुलुकी देवानी संहिता २०७४ ले सम्बन्ध विच्छेदका आधारहरु र प्रक्रियाहरुको विस्तृतमा व्याख्या गरेको छ । मुलुकी देवानी संहिता,२०७४ को परिच्छेद -३ को दफा ९३ देखी १०४ सम्म व्यवस्था गरिएको छ जुन निम्न अनुसार रहेको छः
१. मन्जुरीले सम्बन्ध विच्छेद हुन सक्ने अवस्थाः
पति वा पत्नी दुवैले चाहेमा जहिलेसुकै पनि पति पत्नीले सम्बन्ध विच्छेद गर्न सक्नेछन्।
२. पतिले सम्वन्ध विच्छेद गर्न सक्ने आधारहरु
 कानून बमोजिम अंश लिई वा मानो छुट्टिई पति पत्नी भिन्न बसेको अवस्थामा बाहेक पत्नीले पतिको मञ्जुरी नलिई लगातार तीन वर्ष वा सोभन्दा बढी समयदेखि अलग बसेमा,
 पत्नीले पतिलाई खान लगाउन नदिएमा वा घरबाट निकाला गरिदिएमा,
 पत्नीले पतिको अङ्ग भङ्ग हुने वा अरू कुनै ठूलो शारीरिक वा मानसिक कष्ट हुने किसिमको कुनै काम वा जाल प्रपञ्च गरेमा,
 पत्नीले अन्य पुरुषसँग यौन सम्बन्ध राखेको ठहरेमा ।
३. पत्नीले सम्बन्ध विच्छेद गर्न सक्ने आधारहरुः
 कानून बमोजिम अंश लिई वा मानो छुट्टिई पति पत्नी भिन्न बसेको अवस्थामा बाहेक पतिले पत्नीको मञ्जुरी नलिई लगातार तीन वर्ष वा सोभन्दा बढी समयदेखि अलग बसेमा,
 पतिले पत्नीलाई खान लगाउन नदिएमा वा घरबाट निकाला गरिदिएमा,
 पतिले पत्नीको अङ्ग भङ्ग हुने वा अरू कुनै ठूलो शारीरिक वा मानसिक कष्ट हुने किसिमको कुनै काम वा जाल प्रपञ्च गरेमा,
 पतिले अर्को विवाह गरेमा,
 पतिले अन्य महिलासँग यौन सम्बन्ध राखेको ठहरेमा,
 पतिले पत्नीलाई जबरजस्ती करणी गरेको ठहरेमा ।
४. सम्बन्ध विच्छेद गर्ने कानुनी प्रक्रिया
निवेदन दिनु पर्नेः
सम्बन्ध विच्छेद गर्न चाहने पति वा पत्निले सम्बन्धीत जिल्ला अदालतमा निवेदन दिनु पर्ने छ।
मेलमिलापको प्रक्रियाः
सम्बन्ध विच्छेदको निवेदन परेमा अदालतले दुवै पक्षलाई भरसक सम्झाई बुझाई मेलमिलाप गराउनु पर्नेछ।
सम्बन्ध गरी दिनु पर्नेः
पति पत्नि विचमा मेलमिलाप गराउन नसकेमा र विवाह कायम राख्नु भन्दा सम्बन्ध विच्छेद हुन उपयुक्त देखेमा अदालतले निवेदन परेको १ वर्ष पछि निजहरुको सम्बन्ध विच्छेद गरिदिनु पर्नेछ।
सामान्यतः सम्बन्ध विच्छेद भनेको विवाहको आधिकारिक अन्त्य हो।सम्बन्ध विच्छेदलाई विवाहको अन्त्य पनि भनिन्छ। सम्बन्धविच्छेद भनेको श्रीमान श्रीमती बिचको बैवाहिक नाता सम्बन्धबाट दायीत्व रहित तवरले अलग हुने कानुनी आधार हो । यसलाई प्राचिन समयमा पारपाचुके, छोडपत्र, भनिन्थ्यो भने परिस्कृत रुपमा सम्बन्ध बिच्छेद भन्ने गरिन्छ ।यसलाई अंग्रेजिमा Divorce भनिन्छ भने नेपालमा पनि डिभोर्स भन्ने शब्द नै बढी प्रचलनमा रहेको पाईन्छ ।
सम्बन्धविच्छेद भनेको श्रीमान श्रीमती बिचको बैवाहिक नाता सम्बन्धबाट दायीत्व रहित तवरले अलग हुने कानुनी आधार हो । सम्बन्ध विच्छेद भनेको वैवाहिक सम्बन्धको समाप्ती हो र यसले विवाहद्वारा स्थापित भएका सबै दायित्वहरुको पनि अन्त्य हो ।
कानुनी रुपमा र औपचारिक रुपमा विवाहको वैद्यतालाई अन्त गर्नु सम्बन्ध विच्छेद हो । जसरी विवाह गर्ने कुनै पनि नागरिकको स्वतन्त्र हक हो त्यसरी नै सम्बन्ध विच्छेद गर्नु पनि एउटा नागरिकको स्वतन्त्र हक नै हो । कुनै पति वा पत्नीले आफूहरु बीच रहेको वैवाहिक सम्बन्ध कायम राख्न नचाहेमा सम्बन्ध विच्छेद गर्न सक्नेछ । पति पत्नी बिच हुने सम्बन्ध विच्छेद सम्बन्धी व्यवस्था २०२० सालमा जारी गरिएको मुलुकी ऐनमा ‟ लोग्ने स्वास्नीको महल ” अन्तर्गत राखिएको थियो भने मुलुकी देवानी संहितामा भाग ३ अन्तर्गत छुट्टै परिच्छेदमा व्यवस्था गरिएको छ।
सम्बन्ध विच्छेद सम्बन्धी कानुनी व्यवस्था
मुलुकी देवानी संहिता २०७४ ले सम्बन्ध विच्छेदका आधारहरु र प्रक्रियाहरुको विस्तृतमा व्याख्या गरेको छ । मुलुकी देवानी संहिता,२०७४ को परिच्छेद -३ को दफा ९३ देखी १०४ सम्म व्यवस्था गरिएको छ जुन निम्न अनुसार रहेको छः
१. मन्जुरीले सम्बन्ध विच्छेद हुन सक्ने अवस्थाः
पति वा पत्नी दुवैले चाहेमा जहिलेसुकै पनि पति पत्नीले सम्बन्ध विच्छेद गर्न सक्नेछन्।
२. पतिले सम्वन्ध विच्छेद गर्न सक्ने आधारहरु
 कानून बमोजिम अंश लिई वा मानो छुट्टिई पति पत्नी भिन्न बसेको अवस्थामा बाहेक पत्नीले पतिको मञ्जुरी नलिई लगातार तीन वर्ष वा सोभन्दा बढी समयदेखि अलग बसेमा,
 पत्नीले पतिलाई खान लगाउन नदिएमा वा घरबाट निकाला गरिदिएमा,
 पत्नीले पतिको अङ्ग भङ्ग हुने वा अरू कुनै ठूलो शारीरिक वा मानसिक कष्ट हुने किसिमको कुनै काम वा जाल प्रपञ्च गरेमा,
 पत्नीले अन्य पुरुषसँग यौन सम्बन्ध राखेको ठहरेमा ।
३. पत्नीले सम्बन्ध विच्छेद गर्न सक्ने आधारहरुः
 कानून बमोजिम अंश लिई वा मानो छुट्टिई पति पत्नी भिन्न बसेको अवस्थामा बाहेक पतिले पत्नीको मञ्जुरी नलिई लगातार तीन वर्ष वा सोभन्दा बढी समयदेखि अलग बसेमा,
 पतिले पत्नीलाई खान लगाउन नदिएमा वा घरबाट निकाला गरिदिएमा,
 पतिले पत्नीको अङ्ग भङ्ग हुने वा अरू कुनै ठूलो शारीरिक वा मानसिक कष्ट हुने किसिमको कुनै काम वा जाल प्रपञ्च गरेमा,
 पतिले अर्को विवाह गरेमा,
 पतिले अन्य महिलासँग यौन सम्बन्ध राखेको ठहरेमा,
 पतिले पत्नीलाई जबरजस्ती करणी गरेको ठहरेमा ।
४. सम्बन्ध विच्छेद गर्ने कानुनी प्रक्रिया
निवेदन दिनु पर्नेः
सम्बन्ध विच्छेद गर्न चाहने पति वा पत्निले सम्बन्धीत जिल्ला अदालतमा निवेदन दिनु पर्ने छ।
मेलमिलापको प्रक्रियाः
सम्बन्ध विच्छेदको निवेदन परेमा अदालतले दुवै पक्षलाई भरसक सम्झाई बुझाई मेलमिलाप गराउनु पर्नेछ।
सम्बन्ध गरी दिनु पर्नेः
पति पत्नि विचमा मेलमिलाप गराउन नसकेमा र विवाह कायम राख्नु भन्दा सम्बन्ध विच्छेद हुन उपयुक्त देखेमा अदालतले निवेदन परेको १ वर्ष पछि निजहरुको सम्बन्ध विच्छेद गरिदिनु पर्नेछ।

प्रकाशित भएको : January 9th, 2021

प्रतिकृया दिनुहोस्

सम्वन्धित समाचारहरु